So sánh Bộ Lọc Nam Châm: Lưới vs Thùng vs Hỏa Tiễn

Nếu bạn đang vận hành nhà máy thực phẩm ở Việt Nam, chắc hẳn bạn đã từng gặp những tình huống này: máy dò kim loại "kêu liên tục", khách hàng phản ánh có mạt đen trong sản phẩm, hoặc QC phát hiện kim loại nhưng không biết từ đâu ra. Chi phí của một quyết định sai khi chọn lọc nam châm không chỉ là "mua nhầm rồi thay" - mà là thời gian dừng máy (downtime), tổn thất sản phẩm, và trong trường hợp xấu nhất: thu hồi sản phẩm (recall) với chi phí lên tới hàng chục triệu USD.

Bài viết này sẽ so sánh chi tiết 3 loại lọc nam châm phổ biến nhất: Lưới Nam Châm (Grate Magnet), Thùng Lọc (Drawer Magnet) và Hỏa Tiễn (Bullet Magnet). Bạn sẽ nhận được bảng so sánh kỹ thuật, phân tích chi phí ROI, và khung quyết định 6 bước để chọn đúng thiết bị cho nhà máy của mình.

Cập nhật lần cuối: 2026-01-18 — Tác giả: Nam châm Hoàng Nam, chuyên gia giải pháp nam châm công nghiệp

Tóm tắt nhanh: Bài viết này giúp bạn hiểu chủ đề một cách rõ ràng.

• So sánh 3 loại lọc nam châm: Grate, Drawer, Bullet.
• Chọn đúng theo lưu lượng, độ ẩm, khả năng vệ sinh và vị trí lắp.
• Có ma trận chọn nhanh và checklist để tránh mua sai.

Tham khảo nhanh: Thông tin liên hệ · So Sánh Nam Châm Ferrite vs Neodymium - Hướng Dẫn Lựa Chọn · Huong Dan Bao Tri Nam Cham Cong Nghiep

Trả lời nhanh: Chọn Grate, Drawer hay Bullet?

Grate phù hợp bột/hạt rơi tự do lưu lượng vừa; Drawer dễ vệ sinh và hiệu quả cao với hạt mịn; Bullet dành cho lưu lượng lớn và ống rơi thẳng.

Tại sao chọn đúng loại lọc nam châm lại quan trọng?

Nguồn kim loại trong nhà máy thực phẩm rất đa dạng: mòn cánh trộn, mòn vít tải, mạt từ máy nghiền, mạt do bảo trì, thậm chí từ nguyên liệu đầu vào. Hầu hết những mảnh kim loại nguy hiểm hiện nay đều rất nhỏ (dưới 3mm), thậm chí xuống tới 100 micron.

Vấn đề là: cùng là "lọc nam châm", nhưng Grate, Drawer và Bullet giải quyết những bài toán khác nhau. Lựa chọn sai thường không lộ ra ngay khi nghiệm thu, mà lộ ra khi nhà máy chạy tải thật: tắc liệu, cầu liệu, tụ bột, khó vệ sinh, hoặc tệ hơn - vẫn lọt mạt kim loại vì bố trí không tạo đủ "tiếp xúc" giữa sản phẩm và bề mặt từ.

Chi phí của quyết định sai

• Chi phí dừng chuyền (downtime): Tháo lắp, sửa chữa, vệ sinh
• Chi phí tổn thất sản phẩm: Giữ lô (hold) hoặc loại bỏ
• Chi phí audit: Không chứng minh được điểm kiểm soát dị vật (CCP/OPRP) hiệu lực
• Chi phí thu hồi sản phẩm: Trong kịch bản xấu có thể vượt 10 triệu USD

Thực tế: Dị vật kim loại là nguyên nhân phổ biến của thu hồi sản phẩm thực phẩm. Chi phí trực tiếp của một vụ thu hồi sản phẩm trung bình có thể lên tới hàng chục triệu USD, chưa kể thiệt hại thương hiệu và mất thị phần.

Giới thiệu 3 loại lọc nam châm công nghiệp

Ba loại lọc nam châm phổ biến nhất trong ngành thực phẩm

Lưới Nam Châm (Grate Magnet)

Lưới nam châm là nhiều thanh nam châm xếp dạng lưới, đặt trong phễu hoặc ống rơi. Bột/hạt rơi qua lưới, mạt sắt bị bắt giữ trên thanh.

Hình dung: Mở khung inox ra, bên trong là nhiều ống tròn (thanh từ) song song, tạo mê cung cho bột rơi xuyên qua.

Ứng dụng điển hình:

• Bột gia vị, đường, cà phê, bột mì
• Sản phẩm rơi tự do với lưu lượng vừa phải
• Nơi cần tiếp xúc nhiều điểm với bề mặt từ

Thùng Lọc Nam Châm (Drawer Magnet)

Thùng lọc là housing dạng "ngăn kéo" chứa 1-2 tầng thanh từ. Sản phẩm đi qua ngăn kéo, kim loại bị giữ, khi vệ sinh chỉ cần kéo drawer ra.

Hình dung: Giống hộp chữ nhật có ngăn kéo; kéo ra thấy cụm thanh từ để lau sạch.

Ưu điểm nổi bật:

• Linh hoạt: dễ nâng cấp từ 1 tầng lên 2 tầng
• Dễ vệ sinh ngoài dòng sản phẩm
• Có khay thu mạt để truy nguyên

Nam Châm Hỏa Tiễn (Bullet Magnet)

Hỏa tiễn magnet lắp trong ống rơi, có lõi nam châm dạng "đầu đạn" chia dòng, ép sản phẩm đi sát thành ống để bắt kim loại.

Hình dung: Ống rơi có lõi hình đầu đạn ở giữa, bột/hạt rơi xung quanh lõi.

Ứng dụng:

• Lưu lượng lớn (có thể tới 550 m³/h)
• Thường dùng trong nhà máy thức ăn chăn nuôi, bulk material
• Cần chia dòng tốt trong ống rơi

Lưu ý quan trọng: Bullet magnet chủ yếu cho bột/hạt rơi tự do. Nếu bạn xử lý chất lỏng (nước chấm, sữa, chocolate), nên dùng bộ lọc nam châm chất lỏng (liquid magnetic filter) (housing có nhiều thanh trong ống áp lực).

So sánh kỹ thuật chi tiết

Kiểm soát dị vật kim loại - điểm kiểm soát tới hạn (CCP) trong HACCP

Hiệu quả bắt kim loại

Hiệu quả bắt kim loại KHÔNG CHỈ phụ thuộc vào Gauss. Ba yếu tố quyết định:

1. Tiếp xúc gần bề mặt thanh từ (càng gần càng tốt)
2. Giữ chắc khi đã bắt được (không rơi lại theo dòng)
3. Ít vùng chết (dead zones) trong thiết kế

So sánh hiệu suất:

Loại	Bắt Fe (sắt thường)	Bắt Inox yếu từ	Vùng chết
Lưới (Grate)			Ít
Thùng (Drawer)		(đa tầng)	Rất ít
Hỏa tiễn (Bullet)			Trung bình

Ví dụ thực tế: Mảnh inox SUS316 kích thước Ø0.8 × 2mm cần tối thiểu 10,000 Gauss mới bắt được. Nếu thiết kế không tạo đủ tiếp xúc, dù 12,000 Gauss cũng không hiệu quả.

Khả năng chịu lưu lượng

Bullet magnet có thể xử lý lưu lượng tới 550 m³/h

Quy đổi cho nhà máy Việt Nam:

Lưu lượng	Loại đề xuất	Lý do
1-2 tấn/giờ (bột gia vị)	Drawer/Grate	Đủ nếu thiết kế đúng
5 tấn/giờ (nhà máy mì, premix)	Bullet hoặc Grate cỡ lớn	Tránh cầu liệu
Pneumatic conveying	Bullet	Tránh tụ bột

Capacity tham khảo:

• Bullet: Tới 550 m³/h ở size lớn (inlet/outlet 600mm)
• Grate/Drawer: Tùy thiết kế, thường thấp hơn

Bảo trì và vệ sinh

Vệ sinh định kỳ quyết định hiệu suất lọc theo thời gian

Vệ sinh quyết định hiệu suất: nếu thanh từ bám đầy mạt, hiệu quả giảm vì sản phẩm không tiếp xúc đúng vùng hút.

Thực tế nhà máy Việt Nam:

• Nếu vệ sinh thủ công mà vị trí quá cao/khó tiếp cận tần suất vệ sinh giảm dần máy dò kim loại bắt đầu kêu nhiều hơn
• Nếu bột có dầu (gia vị có chất béo) thanh từ dễ bám màng cần tháo lắp nhanh

So sánh độ dễ vệ sinh:

Loại	Thời gian vệ sinh	Độ khó	Cleaning ngoài dòng
Drawer	10-15 phút	Dễ nhất	Có
Grate	15-20 phút	Trung bình	Tùy thiết kế
Bullet	20-30 phút	Khó nhất	Không

Xu hướng hiện đại: "Quick-clean/self-cleaning" để giảm thời gian vệ sinh và giữ bề mặt từ sạch. Nhiều drawer/grate đời mới cho phép vệ sinh ngoài dòng sản phẩm để giảm rủi ro mạt rơi trở lại.

Không gian lắp đặt

So sánh yêu cầu lắp đặt:

• Grate: Cần độ cao rơi vừa đủ để lắp khung + cửa vệ sinh (thường 500-800mm)
• Drawer: Phù hợp không gian chữ nhật dưới phễu; cần khoảng trống để kéo drawer ra (300-500mm)
• Bullet: Cần đoạn ống rơi thẳng, độ cao lắp thấp hơn Grate (400-600mm)

Bảng thông số kỹ thuật chi tiết

So sánh chi tiết thông số kỹ thuật 3 loại lọc nam châm

Thông số	Lưới Nam Châm	Thùng Lọc	Hỏa Tiễn
Môi trường	Bột/hạt rơi tự do	Bột/hạt dưới phễu	Bulk lưu lượng lớn
Kích thước	Ø100-350mm	Tùy housing	Inlet 100-600mm
Gauss (final magnet)	10,000+	10,000+	12,000
Vật liệu	Inox 304/316L	Inox 304/316L	Inox 316L
Capacity	Vừa phải	Vừa phải	Tới 550 m³/h
Bắt inox yếu từ	Tốt	Rất tốt (đa tầng)	Tùy thiết kế
Số tầng	1 tầng	1-2 tầng	1 lõi
Thời gian vệ sinh	15-20 phút	10-15 phút	20-30 phút
CAPEX
OPEX

Tiêu chuẩn HACCP International

Theo chuẩn HACCP International cho final magnet (nam châm cuối tuyến):

• Tối thiểu khi mới: 10,000 Gauss
• Ngưỡng thay thế: 8,500 Gauss hoặc giảm 15% so với spec
• Kiểm tra định kỳ: Bắt buộc có kế hoạch đo gauss và hồ sơ

Audit tip: Nếu thiết bị là "final magnet" (trước đóng gói), bạn PHẢI có chứng chỉ đo gauss ban đầu và kế hoạch kiểm tra định kỳ. Đây là yêu cầu bắt buộc khi audit HACCP/BRC.

Phân tích chi phí và ROI

Chi phí đầu tư (CAPEX)

Giá phụ thuộc vào:

• Kích thước, số tầng, chuẩn inox (304 vs 316L)
• Thiết kế vệ sinh (quick-clean, dust-tight)
• Chứng chỉ vật liệu, gauss mapping

So sánh tương đối CAPEX:

Grate (cơ bản):     ████░░░░░░ (40% baseline)
Drawer (1 tầng):    ██████░░░░ (60% baseline)
Drawer (2 tầng):    ████████░░ (80% baseline)
Bullet (size lớn):  ██████████ (100% baseline)

Chi phí vận hành (OPEX)

OPEX chịu ảnh hưởng bởi:

1. Thời gian vệ sinh: Drawer nhanh nhất, Bullet lâu nhất
2. Thời gian dừng máy: Nếu vệ sinh ngoài dòng thời gian dừng máy giảm
3. Chi phí ẩn:
   • Số lần máy dò kim loại báo động (trip): dừng băng tải, loại sản phẩm
   • Giữ lô để điều tra
   • Hao mòn thiết bị phía sau (vít tải, bơm, van)

Công thức tính ROI đơn giản:

Giá trị thời gian dừng máy/giờ = (sản lượng/giờ × lợi nhuận gộp/kg) 
                      + chi phí nhân công + điện

Chi phí vệ sinh/năm = số lần vệ sinh/năm 
                      × thời gian vệ sinh 
                      × giá trị thời gian dừng máy/giờ

Lợi ích/năm = (giảm số lần máy dò kim loại báo động (trip) 
              + giảm thời gian giữ lô 
              + giảm rủi ro thu hồi sản phẩm)

Total Cost of Ownership (TCO) - 3 năm

Ví dụ nhà máy bột gia vị 2 tấn/giờ:

Khoản chi phí	Grate	Drawer (2 tầng)	Bullet
CAPEX năm 0	100%	120%	150%
OPEX/năm	20%	15%	25%
TCO 3 năm	160%	165%	225%
ROI	Tốt	Rất tốt	Trung bình

Gợi ý: Drawer có TCO tốt nhất cho nhà máy vừa nhờ vệ sinh nhanh và thời gian dừng máy thấp. Bullet phù hợp khi lưu lượng rất lớn (chi phí/m³/h tốt hơn).

Hướng dẫn chọn theo tình huống

Ma trận quyết định chọn loại lọc nam châm phù hợp

Khi nào dùng Lưới Nam Châm?

Phù hợp khi:

• Sản phẩm bột/hạt rơi tự do
• Cần tối đa hóa tiếp xúc với thanh từ
• Không gian cho phép lắp khung lưới
• Ngân sách CAPEX thấp

Ví dụ thực tế tại Việt Nam:

Case 1: Nhà máy bột gia vị 2 tấn/giờ

• Lắp grate dưới silo bột ớt/tỏi trước máy trộn ribbon
• Mục tiêu: Bắt mạt thép từ vít tải và inox mòn cánh trộn
• Kết quả: Giảm 80% số lần máy dò kim loại báo động (trip)

Case 2: Nhà máy đường tinh luyện

• Lắp grate trước đóng gói
• Mục tiêu: Giảm số lần máy dò kim loại báo động (trip) do mạt nhỏ
• Kết quả: Không phải giữ lô trong 6 tháng

Khi nào dùng Thùng Lọc?

Phù hợp khi:

• Cần giải pháp linh hoạt (1 tầng 2 tầng theo thời gian)
• QA yêu cầu vệ sinh/kiểm tra dễ dàng
• Có khay thu mạt để truy nguyên
• Ưu tiên OPEX thấp (vệ sinh nhanh)

Ví dụ thực tế:

Case: Nhà máy premix mì 5 tấn/giờ

• Đặt 2 tầng drawer dưới phễu cấp liệu vào máy trộn
• Vệ sinh theo ca (10 phút/lần)
• Thao tác: Kéo ra lau đẩy vào
• Kết quả: Thời gian dừng máy giảm 60% so với grate cũ

Khi nào dùng Hỏa Tiễn?

Phù hợp khi:

• Lưu lượng rất lớn (bulk material > 10 tấn/giờ)
• Cần capacity cao (tới 550 m³/h)
• Muốn chia dòng tốt trong ống rơi
• Không gian hạn chế (chiều cao thấp)

Ví dụ thực tế:

Case: Nhà máy thức ăn chăn nuôi

• Bullet lắp ở tuyến nhận liệu/đổ liệu
• Mục tiêu: "Scalp" mạt sắt trước khi vào hệ thống nghiền/trộn
• Kết quả: Giảm 70% hư máy nghiền, tăng tuổi thọ thiết bị

Lưu ý quan trọng:

Nếu xử lý chất lỏng (nước chấm, sữa, sốt, chocolate), KHÔNG dùng bullet. Thay vào đó dùng bộ lọc nam châm chất lỏng (liquid magnetic filter) - housing chứa nhiều thanh từ lắp inline, chịu áp lực.

7 sai lầm phổ biến khi chọn lọc nam châm

Máy dò kim loại vẫn kêu dù đã có nam châm - dấu hiệu chọn sai thiết bị

Sai lầm 1: Chọn theo giá, bỏ qua thiết kế tiếp xúc

Bắt mảnh nhỏ/inox yếu từ cần tiếp xúc gần bề mặt từ. Nếu thiết kế tạo nhiều vùng chết, Gauss cao cũng không cứu được.

Hậu quả: Máy dò kim loại vẫn kêu, mất tiền mà không hiệu quả.

Sai lầm 2: Bỏ qua kiểm chứng Gauss định kỳ

Theo chuẩn HACCP International:

• Final magnet tối thiểu 10,000 Gauss khi mới
• Thay thế khi xuống 8,500 Gauss hoặc giảm 15%

Hậu quả: Fail audit HACCP/BRC, khách hàng từ chối nhận hàng.

Sai lầm 3: Chọn nhỏ hơn lưu lượng thực tế (under-size)

Hậu quả: Cầu liệu, tụ bột, sụt năng suất, phải đầu tư lại.

Cách tránh: Chọn theo lưu lượng PEAK (cao điểm), không phải trung bình.

Sai lầm 4: Lắp ở vị trí khó vệ sinh

Vị trí quá cao/khó tiếp cận lịch vệ sinh bị phá hiệu quả giảm dần.

Cách tránh: Ưu tiên vị trí vệ sinh dễ dàng, có thể làm theo ca.

Sai lầm 5: Không tính TCO, chỉ nhìn CAPEX

Bullet rẻ hơn 20% nhưng vệ sinh lâu gấp đôi TCO 3 năm cao hơn Drawer.

Cách tránh: Tính cả OPEX (thời gian vệ sinh, thời gian dừng máy, hao mòn).

Sai lầm 6: Dùng Bullet cho chất lỏng

Bullet dành cho bột/hạt rơi tự do. Dùng cho chất lỏng hiệu quả kém, dễ tắc.

Cách tránh: Chọn bộ lọc nam châm chất lỏng (liquid magnetic filter) cho nước chấm/sữa/sốt.

Sai lầm 7: Nghĩ rằng 12,000 Gauss luôn tốt hơn 10,000

Với mảnh yếu từ <3mm, sự khác biệt giữa 10k và 12k Gauss rất ít. Gauss cao hơn chủ yếu kéo dài thời gian trước khi suy giảm.

Cách tránh: Tập trung vào thiết kế tiếp xúc + vệ sinh định kỳ.

Khung ra quyết định 6 bước

Bước 1: Xác định dạng sản phẩm

• Bột khô (gia vị, đường, cà phê)
• Bột có dầu (premix có chất béo)
• Hạt (đậu, ngũ cốc)
• Lỏng/paste (nước chấm, sữa, chocolate)

Bước 2: Xác định cơ chế vận chuyển

• Rơi tự do (gravity)
• Vít tải (screw conveyor)
• Khí động (pneumatic)
• Đường ống áp lực (pump)

Bước 3: Xác định mục tiêu kiểm soát

• Scalping/Protection: Bảo vệ máy (bắt tramp metal lớn)
• Final magnet: Trước đóng gói (bắt mạt nhỏ/inox yếu từ)

Bước 4: Chọn loại thiết bị

Decision tree:

Lưu lượng > 10 tấn/giờ?
├─ YES  Bullet
└─ NO  Tiếp tục

Cần vệ sinh dễ/nhanh?
├─ YES  Drawer
└─ NO  Tiếp tục

Budget CAPEX hạn chế?
├─ YES  Grate
└─ NO  Drawer (recommended)

Bước 5: Chốt tiêu chí kiểm chứng

Bắt buộc:

• Chứng chỉ đo gauss ban đầu (gauss mapping)
• Kế hoạch đo định kỳ (6 tháng/lần)
• Tiêu chí thay thế (8,500 Gauss hoặc giảm 15%)

Bước 6: Thiết kế vệ sinh

Ưu tiên:

• Cleaning ngoài dòng sản phẩm
• Thời gian vệ sinh < 15 phút
• Có khay thu mạt để truy nguyên
• Vị trí dễ tiếp cận

Checklist 10 câu hỏi trước khi mua

Trả lời 10 câu hỏi này trước khi gửi yêu cầu báo giá:

• Q1: Sản phẩm là bột khô, bột dính, hạt hay lỏng/paste?
• Q2: Lưu lượng thực tế (tấn/giờ hoặc m³/h)? Có dao động theo ca không?
• Q3: Có khí động (pneumatic) không, hay rơi tự do?
• Q4: Kim loại mục tiêu chủ yếu là Fe hay có inox mòn từ thiết bị?
• Q5: Đây là "final magnet" hay "scalping/protection" đầu tuyến?
• Q6: Bắt buộc tối thiểu 10,000 Gauss không (theo HACCP/BRC)?
• Q7: Lịch vệ sinh hiện tại: theo ca, ngày hay tuần?
• Q8: Điểm lắp có đủ không gian để kéo drawer/tháo grate không?
• Q9: Có yêu cầu chịu nhiệt vệ sinh cao (80-150°C) không?
• Q10: Có quy trình lưu mẫu mạt kim loại để truy nguyên (RCFA) không?

Ma trận quyết định nhanh

Tình huống	Loại đề xuất	CAPEX	OPEX	TCO 3 năm
Bột/hạt rơi tự do, 1-2 tấn/giờ	Grate
Cần dễ vệ sinh, có thể nâng cấp	Drawer
Bulk lưu lượng > 10 tấn/giờ	Bullet
Chất lỏng áp lực	Liquid Filter			$

= Recommended (tốt nhất về TCO)

Ma trận chọn nhanh theo tình huống

Tình huống	Gợi ý thiết bị	Lý do
Bột/hạt rơi tự do, lưu lượng vừa	Grate	Tiếp xúc nhiều điểm, cấu trúc đơn giản
Cần vệ sinh nhanh, hạt mịn	Drawer	Dễ kéo vệ sinh, đa tầng tăng hiệu quả
Lưu lượng rất lớn, ống rơi thẳng	Bullet	Chia dòng tốt, chịu lưu lượng cao

Checklist lắp đặt nhanh

• Đảm bảo dòng vật liệu đi sát bề mặt từ
• Có khoảng trống vệ sinh và thao tác an toàn
• Đặt trước điểm rủi ro cao (nghiền, đóng gói)

Những lỗi chọn sai khiến hiệu quả lọc giảm mạnh

Lỗi thường gặp nhất là chọn thiết bị theo Gauss mà quên dòng chảy. Gauss cao nhưng sản phẩm không đi sát bề mặt từ thì hiệu quả vẫn thấp. Lỗi thứ hai là bố trí sai vị trí, đặt nam châm sau điểm phát sinh kim loại khiến mạt đã đi qua công đoạn quan trọng.

Ngoài ra, nhiều nhà máy quên tính đến khả năng vệ sinh thực tế. Một thiết bị “mạnh” nhưng khó tháo lắp sẽ khiến tần suất vệ sinh giảm dần, từ đó hiệu quả lọc suy giảm theo thời gian. Khi chọn thiết bị, hãy ưu tiên phương án giúp vệ sinh nhanh và dễ truy nguyên mạt kim loại.

Đọc thông số để tránh mua sai kích thước

Ngoài loại thiết bị, kích thước inlet/outlet và cấu trúc housing quyết định hiệu quả. Nếu ống rơi nhỏ hơn thực tế, dòng sẽ tắc; nếu quá lớn, tốc độ dòng giảm làm sản phẩm không đi sát bề mặt từ.

Khi chọn, hãy đối chiếu lưu lượng thực tế, kích thước ống hiện có và khả năng vệ sinh. Đây là cách tránh mua thiết bị “đúng loại nhưng sai size”.

Vị trí lắp đặt hay bị chọn sai

Nhiều nhà máy đặt lọc nam châm sau điểm phát sinh kim loại nên hiệu quả thực tế thấp. Lý tưởng là đặt ngay sau công đoạn sinh mạt và trước công đoạn nhạy cảm.

Vị trí lắp đúng thường quan trọng hơn việc chọn loại thiết bị đắt tiền.

Cách so sánh đúng theo điều kiện vận hành

So sánh thiết bị chỉ dựa trên thông số danh nghĩa dễ gây lệch; cần đặt chúng vào cùng điều kiện như loại vật liệu, kích thước tạp chất và độ ẩm/độ nhớt. Đây là cách tránh lựa chọn sai do số liệu không tương thích.

Nên chạy thử với một lô mẫu đại diện và đánh giá theo chỉ số quan trọng nhất như tỷ lệ loại bỏ, hao hụt sản phẩm hoặc thời gian vệ sinh. Kết quả thực nghiệm giúp quyết định chắc chắn hơn.

Kết luận

So sánh Grate – Drawer – Bullet theo lưu lượng, vệ sinh và hiệu suất để chọn đúng thiết bị cho từng tuyến.