AC vs DC: Nên Chọn Máy Tuyển Từ Nào Cho Nhà Máy Của Bạn?

Bạn đang đứng trước câu hỏi đau đầu: "Nên dùng từ trường AC (Xoay chiều) hay DC (Một chiều) cho hệ thống tuyển từ mới?". Rất nhiều nhà máy đã chọn sai chỉ vì nhầm tưởng rằng "cứ lực hút mạnh là tốt", dẫn đến lãng phí tiền điện hoặc không đạt độ tinh khiết mong muốn.

Điểm mấu chốt dễ nhớ nhất là:

• DC giỏi "Giữ & Kẹp" (Holding): Thích hợp để bắt sắt, bảo vệ máy móc.
• AC giỏi "Rung & Giũ" (Agitating): Thích hợp để tuyển tinh, khử từ hoặc tách màu.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về sự khác biệt này để đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

Xem thêm: Máy tuyển từ băng tải (Overband Magnet)

---

Cập nhật lần cuối: 2026-02-25 — Tác giả: Nam châm Hoàng Nam, chuyên gia giải pháp nam châm công nghiệp

Trả lời nhanh: AC vs DC

AC vs DC là chủ đề quan trọng trong ứng dụng nam châm công nghiệp. Nội dung dưới đây giải thích khái niệm, nguyên lý, yếu tố ảnh hưởng và cách áp dụng thực tế, giúp bạn chọn giải pháp phù hợp và đảm bảo an toàn vận hành.

Bối Cảnh: Tại Sao Chọn Sai Lại Mất Tiền?

Trong công nghiệp tuyển từ, có hai mục tiêu thường "đá nhau": Độ thu hồi (Recovery) và Độ sạch (Purity).

• Khi bạn dùng DC quá mạnh, bạn thu hồi được hết sắt, nhưng có thể "kẹp" luôn cả đất đá, bột sản phẩm vào trong đám sắt đó (làm giảm độ sạch).
• Khi bạn dùng AC, từ trường rung lắc giúp "giũ" đất đá ra, độ sạch tăng lên, nhưng có thể làm sót lại một ít sắt yếu từ (làm giảm độ thu hồi).

Hiểu rõ vật lý đằng sau sẽ giúp bạn cân đối bài toán này.

Từ Trường DC (Một Chiều): "Kẹp Chặt, Giữ Chắc"

Cơ Chế Hoạt Động

DC tạo ra các đường sức từ đi theo một hướng cố định và không đổi theo thời gian. Hãy tưởng tượng nó như một cánh tay lực lưỡng nắm chặt lấy hạt sắt và không buông.

Ưu Điểm

• Lực hút cực mạnh và sâu: Đặc biệt là các loại Điện từ DC (Electro-magnet) hoặc Nam châm đất hiếm (NdFeB).
• Tiết kiệm năng lượng: Nếu dùng Nam châm vĩnh cửu (Permanent Magnet), bạn tốn 0 đồng tiền điện cho việc tạo từ trường.
• Đơn giản, bền bỉ: Ít bộ phận chuyển động phức tạp.

Ứng Dụng Điển Hình (Chiếm 90% thị trường)

1. Bẫy sắt bảo vệ máy: Lưới nam châm, Puly từ, Nam châm phẳng lắp trên băng tải. Mục tiêu là bắt bu lông, ốc vít để không làm gãy máy nghiền.
2. Tuyển quặng sắt: Máy tuyển từ ướt (Wet Drum) dùng từ trường DC để hút quặng Magnetite ra khỏi bùn đất.

Caption: Máy tuyển từ băng tải (Overband) sử dụng từ trường DC để hút và giữ chặt sắt phế liệu.

Từ Trường AC (Xoay Chiều): "Rung & Giũ Để Sạch Hơn"

Cơ Chế Hoạt Động

AC tạo ra từ trường đảo chiều liên tục (thường là 50 hoặc 60 lần/giây theo tần số điện lưới). Hạt sắt trong vùng từ trường này sẽ bị "xoay" và "rung" liên tục thay vì nằm yên.

Hiệu Ứng "Jiggle" (Rung Giũ)

Chính sự rung lắc này giúp giải phóng các hạt bụi, đất đá hoặc vật liệu không từ tính đang bị kẹp giữa các hạt sắt. Kết quả là "bánh sắt" thu được sẽ tinh khiết hơn, ít lẫn tạp chất.

Ứng Dụng Đặc Thù

1. Khử từ (Demagnetizing): Các cuộn dây AC (De-mag coil) dùng để xóa từ dư trong các chi tiết cơ khí sau gia công.
2. Tuyển tinh quặng: Trong một số quy trình tuyển khoáng đặc biệt cần độ tinh khiết cực cao (như tuyển quặng Titan, Ilmenite), người ta dùng AC hoặc DC xung (Pulsating DC) để loại bỏ tạp chất.
3. Tách kim loại màu (Eddy Current): Đây là ứng dụng AC phổ biến nhất trong tái chế.

Eddy Current Separator: "AC Đặc Biệt" Cho Tái Chế

Eddy Current (Dòng xoáy Foucault) là một trường hợp thú vị. Nó không dùng để HÚT, mà dùng để ĐẨY.

• Một rotor nam châm quay tốc độ cao tạo ra từ trường biến thiên cực mạnh (tương tự AC tần số cao).
• Khi kim loại dẫn điện (Nhôm, Đồng, Kẽm) đi qua, trong chúng sinh ra dòng điện xoáy phản kháng lại từ trường.
• Lực phản kháng này "bắn" kim loại màu văng ra xa, tách khỏi rác thải nhựa/gỗ.

Xem thêm: Máy tuyển từ dòng xoáy Eddy Current

Caption: Nguyên lý hoạt động của máy Eddy Current dùng từ trường biến thiên để đẩy nhôm/đồng.

Bảng So Sánh Trực Diện: AC vs DC

Tiêu chí	DC (Một chiều)	AC (Xoay chiều)
Đặc tính lực	Hút và Giữ chặt (Static Holding)	Rung, Xoay, Đẩy (Dynamic Agitating)
Năng lượng	Thấp (hoặc = 0 với nam châm vĩnh cửu)	Cao (Luôn cần điện cấp cho cuộn dây)
Nhiệt độ	Ít sinh nhiệt (trừ điện từ DC)	Sinh nhiệt lớn do dòng Foucault trong lõi
Mục tiêu chính	Thu hồi sắt, Bảo vệ máy	Tinh chế, Khử từ, Tách nhôm/đồng
Chi phí	Thấp - Trung bình	Cao (đầu tư + vận hành)

Hướng Dẫn Chọn Nhanh Cho Nhà Máy

Khi nào chọn DC? (Đa số trường hợp)

• Bạn cần lọc sắt trong Thực phẩm, Nhựa, Hóa chất, Gỗ.
• Bạn cần bảo vệ máy nghiền, máy đùn khỏi ốc vít, mảnh kim loại.
• Bạn muốn tiết kiệm điện và chi phí bảo trì (Dùng Nam châm vĩnh cửu).
• Vật liệu của bạn khô ráo, dễ chảy (Free-flowing).

Khi nào chọn AC / Eddy Current?

• Bạn làm Tái chế rác thải: Cần tách lon nhôm, dây đồng ra khỏi nhựa (Dùng Eddy Current).
• Bạn gia công cơ khí: Cần khử từ cho chi tiết máy, khuôn mẫu.
• Bạn tuyển quặng tinh: Cần độ sạch quặng >98% và chấp nhận chi phí điện năng cao.

Khi nào dùng từ trường xoay chiều để phá kết tụ

Từ trường xoay chiều giúp làm rơi mạt bám và phá kết tụ hạt, phù hợp với vật liệu ẩm hoặc có tính dính. Trong khi đó, từ trường một chiều thường hiệu quả hơn với vật liệu khô và hạt rời.

Chọn sai loại trường sẽ làm giảm hiệu suất tách. Vì vậy, cần dựa vào đặc tính vật liệu và mục tiêu tách để quyết định.

Khi nên đổi chế độ trường

Nếu vật liệu có tính dính hoặc kết tụ, trường xoay chiều giúp phá kết dính tốt hơn. Khi vật liệu khô và rời, trường một chiều thường ổn định hơn.

Chọn đúng chế độ giúp giảm năng lượng và tăng hiệu quả tách.

Sai số thường gặp khi đọc thông số

Thông số trong datasheet thường đo ở điều kiện lý tưởng như bề mặt chuẩn, nhiệt độ phòng và không có khe hở. Chỉ một lớp sơn mỏng hoặc bề mặt gồ ghề cũng khiến kết quả lệch đáng kể.

Cách an toàn nhất là thử nghiệm trên vật liệu thật, ghi nhận ở nhiều vị trí và lấy giá trị thấp nhất làm chuẩn. Như vậy thiết kế ổn định hơn khi điều kiện vận hành thay đổi.

Kết luận

AC hay DC tốt hơn? Phân biệt ưu nhược điểm của máy tuyển từ xoay chiều và một chiều để chọn đúng thiết bị cho thực phẩm, khoáng sản và tái chế.