Nhiều nhà máy tại Việt Nam lắp nam châm "12.000 Gauss" nhưng vẫn bị khiếu nại dị vật kim loại. Lý do? Họ đo Gauss tại bề mặt cực từ, trong khi sản phẩm lại chạy cách bề mặt vài mm đến vài cm.

Hai sai lầm phổ biến đang xảy ra:

Chọn 12.000 Gauss cho mọi vị trí tăng nghẹt liệu, khó vệ sinh, chi phí cao
Chọn 8.000 Gauss cho điểm có hạt mịn/inox lọt dị vật, fail audit HACCP/BRC

Bài viết này giúp bạn chọn đúng cường độ từ trường theo risk-based approach - dựa trên rủi ro thực tế của nhà máy.

Hiểu đúng Gauss - Đơn vị đo và cách "thổi phồng"

Gauss là gì và tại sao quan trọng?

Gauss (G) là đơn vị đo mật độ cảm ứng từ trong hệ CGS. 10.000 Gauss tương đương xấp xỉ 1 Tesla.

Tuy nhiên, điều bạn cần không chỉ là "Gauss cao", mà là lực hút hiệu dụng phụ thuộc mạnh vào:

Vật liệu hạt: thép carbon vs inox
Kích thước hạt: hạt lớn dễ bắt hơn hạt mịn
Khoảng cách (air gap): từ trường giảm rất nhanh theo khoảng cách
Nhiệt độ làm việc: NdFeB giảm hiệu năng khi nóng

Core Field vs Working Field - Sự khác biệt quan trọng

Surface peak (core field): Đỉnh tại cực từ, hay dùng cho marketing
Working field: Trường từ tại khoảng cách làm việc thực tế, mới quyết định bắt hạt

Đây là lý do một nam châm "12.000 Gauss" đo tại bề mặt có thể chỉ còn vài ngàn Gauss tại khoảng cách làm việc thực (khi có thành ống inox, lớp sản phẩm bám, hoặc dòng chảy không áp sát).

Cách đo Gauss đúng trong nhà máy

Cách làm đúng:

Quy định phương pháp kiểm tra: vị trí đo, khoảng cách đo, tần suất
Lưu hồ sơ để audit HACCP/BRC/FDA
Sử dụng gaussmeter chuẩn với đầu dò phù hợp

Nam châm 8000 Gauss - Đặc điểm và ứng dụng

Thông số kỹ thuật

Nhóm "8000 Gauss" trong nam châm tách (grate/rod) thường tương ứng với cấu hình dùng NdFeB cấp trung bình:

Grade	BHmax (MGOe)
N35	~35
N38	~38
N42	~42

Hệ số nhiệt âm: -0,12 đến -0,09%/K cho remanence. Nghĩa là nóng lên 30°C có thể làm giảm vài phần trăm "đầu ra từ".

Khi nào 8000 Gauss là lựa chọn đúng?

Sản phẩm hạt/bột thô có nguy cơ mạt sắt lớn (2-5 mm) từ máy nghiền, băng tải, bulong rơi
Dòng chảy dày, tốc độ cao, cần giảm nguy cơ nghẹt và ưu tiên dễ vệ sinh
Làm lớp bảo vệ tuyến đầu trước máy dò kim loại (metal detector)/X-quang (X-ray) (giảm tải dị vật sắt rõ ràng)

Ví dụ thực tế: Bột mì, đường, nhựa regrind

Ưu điểm chi phí và bảo trì

Rẻ hơn: Grade vật liệu thấp hơn
Dễ vệ sinh hơn: Ít bám dính
Ít đóng bánh hơn: Trong điều kiện ẩm Việt Nam

Nam châm 12000 Gauss - Khi nào đáng đầu tư?

Thông số kỹ thuật cao cấp

Cụm "12000 Gauss" thường dùng NdFeB grade cao hơn:

Grade	BHmax (MGOe)
N45	~45
N48	~48
N52	~52

N52 được xem là một trong các grade thương mại mạnh nhất phổ biến.

Ba tình huống cần 12000 Gauss

Hạt nhỏ (dưới 1 mm): Gradient cao hơn giúp bắt hạt mịn
Hạt yếu từ (inox austenitic 304/316): Không từ hoặc rất yếu, cần từ trường mạnh
Air gap lớn: Vỏ ống dày, lớp sản phẩm bám, hoặc dòng không áp sát

Lưu ý về nhiệt độ

NdFeB nhạy nhiệt:

Coercivity/BHmax giảm mạnh khi vượt khoảng 100°C
Vượt giới hạn suy giảm không hồi phục (irreversible demagnetization)

Cần chọn grade chịu nhiệt (H/SH/UH/EH/AH) cho môi trường nóng thay vì chỉ tăng Gauss.

So sánh chi tiết: 8000 vs 12000 Gauss

Bảng so sánh tổng hợp

Tiêu chí	8000 Gauss	12000 Gauss
Bắt hạt thô (>2mm)	Tốt	Tốt
Bắt hạt mịn (<1mm)	Hạn chế	Tốt hơn
Bắt inox 304/316	Khó	Khả năng cao hơn
Chi phí đầu tư	Thấp	Cao
Nguy cơ nghẹt liệu	Thấp	Cao hơn
Dễ vệ sinh	Dễ	Khó hơn
Phù hợp dòng lớn	Tốt	Cần cân nhắc

Bắt hạt theo kích thước (0,5-2 mm)

Hiệu suất giảm mạnh khi hạt nhỏ. 12.000 G cải thiện "cửa sổ bắt hạt mịn", nhưng không có % chuẩn cho mọi nhà máy - phụ thuộc thiết kế, tốc độ dòng, và vật liệu.

Bắt Inox - Vấn đề phức tạp

Inox ferritic (430): Từ tính rõ, dễ bắt
Inox austenitic (304/316): Không từ hoặc rất yếu
Work-hardened inox: Có thể hơi từ do xuất hiện martensite

Thứ tự khả năng bị bắt: AISI316 < AISI304 < Thép carbon

Tổng chi phí sở hữu (TCO)

Công thức TCO = Giá mua + thời gian dừng máy (downtime) vệ sinh + Chi phí audit + Chi phí khiếu nại/thu hồi

12.000 G: Giảm rủi ro khiếu nại nhưng tăng thời gian dừng máy
8.000 G: Giảm thời gian dừng máy trong điều kiện độ ẩm cao ASEAN

Ứng dụng theo ngành tại Việt Nam

Ngành thực phẩm

Với nhà máy bột mì 100 tấn/ngày:

8000 G: Điểm nhận liệu/silo (bắt mạt sắt thô)
10.000-12.000 G: Sau nghiền/rây mịn trước đóng gói (tăng bắt hạt mịn)

Ngành dược phẩm

Yêu cầu kiểm soát nhiễm bẩn theo GMP/HACCP:

Cần tài liệu chứng minh kiểm soát dị vật
Monitoring/verification/records là bắt buộc
Không chỉ "gắn nam châm cho có"

Ngành nhựa tái chế

Regrind thường có mạt kim loại từ dao băm, sàng, vít tải:

8000 G: "Bắt thô" trước
12000 G: Bảo vệ trục vít và khuôn

Ngành khoáng sản

Môi trường nhiệt cao - ưu tiên grade chịu nhiệt hơn là chỉ tăng Gauss.

Tiêu chuẩn và thực hành tốt

Các khung pháp lý

Tiêu chuẩn	Yêu cầu chính
EU 1935/2004	Vật liệu tiếp xúc thực phẩm
BRCGS/HACCP	Kiểm tra định kỳ, hồ sơ
FDA/FSMA 21 CFR 117	Hazard analysis, preventive controls
QCVN Việt Nam	Giới hạn ô nhiễm, cần HACCP

3 thực hành tốt để qua audit "mượt"

Spec nam châm: Loại, vị trí, Gauss đo ở đâu, pull test
SOP vệ sinh: Tần suất theo rủi ro (bột ẩm = tăng tần suất)
Biểu mẫu ghi nhận: Lượng mạt thu được, loại mạt, xu hướng CAPA

5 Sai lầm phổ biến cần tránh

Myth 1: "12.000 Gauss luôn tốt hơn"

Thực tế: Nếu dòng chảy không áp sát, tăng Gauss bề mặt có thể không cải thiện tương xứng, trong khi tăng bám dính/khó vệ sinh.

Myth 2: "Gauss cao = Pull force cao mọi khoảng cách"

Thực tế: Gauss và pull force không quan hệ một-một. Khoảng cách (air gap) làm lực giảm nhanh.

Myth 3: "Ai đo Gauss cũng như nhau"

Thực tế: Thiếu điều kiện đo chuẩn hóa thì số Gauss rất dễ "khác nhau" giữa nhà cung cấp.

Sai lầm nhiệt độ

NdFeB giảm mạnh khi trên khoảng 100°C và có thể mất từ không hồi phục nếu vượt giới hạn.

Sai lầm dòng chảy

Chọn quá mạnh ở điểm dễ đóng bánh (bột ẩm, đường) có thể gây "cầu liệu" và tăng thời gian dừng máy.

Hướng dẫn chọn thực dụng - 5 câu hỏi bắt buộc

5 câu hỏi trước khi chọn

Dị vật chính là thép carbon hay inox?
Kích thước hạt nghi ngờ nhỏ nhất là bao nhiêu (0,5 mm? 1 mm?)?
Khoảng cách làm việc thực tế từ dòng sản phẩm đến bề mặt nam châm?
Nhiệt độ làm việc liên tục và đỉnh nhiệt?
Bạn ưu tiên giảm khiếu nại hay uptime và dễ vệ sinh?

Ma trận chọn nhanh

8000 Gauss phù hợp khi:

Mạt sắt "dễ hút", kích thước vừa/lớn
Dòng bột/hạt khối lượng lớn
Muốn giảm đóng bánh và dễ vệ sinh

12000 Gauss phù hợp khi:

Cần bắt hạt mịn hơn
Có nguy cơ inox 304/316
Có "air gap" lớn hoặc cần bù suy hao

Checklist 10 điểm cho mua hàng/QA

Điều kiện đo Gauss (bề mặt hay cách bao nhiêu mm)
Mô tả vật liệu tiếp xúc thực phẩm (EU 1935/2004)
Grade và giới hạn nhiệt (suffix chịu nhiệt)
SOP vệ sinh và cách tháo lắp nhanh
Hướng dẫn verification/record (audit HACCP/BRC)
Nguồn gốc vật liệu NdFeB
Bảo hành và dịch vụ hậu mãi
Certificate of conformance
Kinh nghiệm lắp đặt trong ngành tương tự
So sánh TCO, không chỉ giá mua

FAQ - 10 câu hỏi thường gặp

Gauss 8000 và 12000 khác nhau thực sự bao nhiêu %?

Chênh lệch theo số công bố là 50%, nhưng hiệu quả bắt hạt không tăng tuyến tính 50% vì còn phụ thuộc khoảng cách làm việc, gradient, vật liệu hạt và dòng chảy.

Nam châm 8000 Gauss có bắt được inox không?

Inox ferritic (430): Dễ bắt. Inox austenitic (304/316): Khó bắt, chỉ bắt được khi inox đã cold-work tạo martensite và ở rất gần bề mặt.

Nhiệt độ ảnh hưởng đến Gauss như thế nào?

NdFeB có hệ số nhiệt âm (-0,12 đến -0,09%/K). Nóng lên sẽ giảm "đầu ra từ", và nếu vượt ngưỡng có thể suy giảm mạnh/không hồi phục.

Làm sao kiểm tra Gauss thực tế khi mua?

Dùng gaussmeter và quy định điểm đo (bề mặt/đầu cực), khoảng cách đo và điều kiện đo.

12000 Gauss có đắt hơn nhiều không?

Thông thường đắt hơn vì dùng grade vật liệu từ cao hơn, nhưng mức chênh phụ thuộc thiết kế và yêu cầu chịu nhiệt.

Bao lâu nên thay nam châm mới?

Nếu không vượt nhiệt và không bị va đập/ăn mòn làm hở vỏ, NdFeB thường giữ từ tính lâu. Rủi ro lớn là suy giảm do nhiệt vượt ngưỡng.

Có nên dùng 12000 Gauss cho tất cả ứng dụng?

Không nên mặc định, vì có thể tăng đóng bánh/nghẹt liệu và tăng thời gian dừng máy. Cần chọn theo rủi ro hạt mịn/inox.

Tiêu chuẩn FDA yêu cầu Gauss bao nhiêu?

FDA không quy định Gauss cố định, mà yêu cầu hazard analysis + preventive controls. "Đúng" là bạn chứng minh thiết kế kiểm soát dị vật phù hợp rủi ro.

Tổng kết

5 điểm chính

8000 Gauss: Bắt thô, lưu lượng lớn, dễ vệ sinh
12000 Gauss: Hạt mịn, inox 304/316, air gap lớn
Gauss bề mặt không đại diện hiệu quả - cần xét khoảng cách làm việc
Nhiệt độ có thể làm giảm từ tính NdFeB - chọn grade phù hợp
Audit thường đòi SOP, hồ sơ hơn là "Gauss cao"

3 bước hành động ngay

Đo Gauss thực tế tại điểm làm việc hiện tại
Xem xét mạt thu được (loại/kích thước) trong 1 tháng
Đánh giá rủi ro inox/hạt mịn theo công đoạn

Thuật ngữ chuyên ngành

Tiếng Anh	Tiếng Việt	Giải thích
Gauss (G)	Gauss	Đơn vị đo mật độ cảm ứng từ
Working field	Trường từ làm việc	Từ trường tại khoảng cách thực tế
Gradient	Độ dốc từ trường	Mức thay đổi từ trường theo khoảng cách
Air gap	Khe hở không khí	Khoảng cách từ nam châm đến vật liệu
Pull force	Lực hút/lực kéo	Lực mà nam châm tạo ra
NdFeB	Neodymium	Vật liệu nam châm đất hiếm
Remanence	Từ dư	Từ tính còn lại sau khi bỏ từ trường ngoài
Coercivity	Lực kháng từ	Khả năng chống lại khử từ

Bạn Cần Tư Vấn Chọn Nam Châm Gauss Phù Hợp?

Nam châm Hoàng Nam - Chuyên gia nam châm công nghiệp với hơn 15 năm kinh nghiệm.

Hotline: 0988 293 211
Email: [email protected]
Tư vấn kỹ thuật miễn phí, hỗ trợ audit HACCP/BRC

Xem lưới nam châm lọc sắt | Xem nam châm đất hiếm

Nam châm 8000 Gauss vs 12000 Gauss: Khi nào cần loại nào?